Scrollen met Max #11: scrollen met examenstress
Over de prestatiedruk van examenleerlingen
Hallo lieve abonnees, ik ben er weer. Iets langer dan een maand schreef ik geen woord hier, omdat ik druk was met opnames in Italië voor het laatste seizoen 3 op Reis (was geweldig) en daarna ook een compleet gebrek aan inspiratie had. Gelukkig krijg ik niet betaald voor deze Substack. Maar ik ben blij weer te schrijven, hopelijk gaat ook alles goed met jullie. Veel leesplezier!
Zondag 24 mei 2026
Eens per maand droom ik dat ik opnieuw wiskunde-examen moet doen. Vol stress krijg ik een stapel papier voor mijn neus waar ik niets van begrijp. Ik snap niet hoe mijn rekenmachine werkt en zie vlak voor mijn ogen mijn diploma in brand vliegen. Het is een vreselijke droom en iedere keer als ik wakker word haal ik opgelucht adem.
Uiteraard ben ik die nachtmerrie gaan googelen. Blijkbaar staat opnieuw examen doen symbool voor faalangst, de angst om af te gaan, door de mand te vallen en wat je hebt opgebouwd te verliezen.
Gelukkig droomt heus niet iedereen zo. Hendrik Atze van Doezum, een VMBO-docent die vurig betoogt dat de toenemende prestatiedruk bij leerlingen onzin is, lijkt me iemand die daar in ieder geval geen last van heeft. “Wijs mij een school aan waar ze last hebben van prestatiedruk, want ik zie ze niet!” roept hij in een fragment van Nieuws van de Dag. Hij reageerde op de wens van het LAKS, het Landelijk Aktie Komitee Scholieren, om door de toenemende druk eindexamens te versoepelen: ze willen de verplichte 5,5-regel afschaffen. Dat betekent concreet dat als je een 8 gemiddeld staat en een 4 haalt voor je eindexamens, je nu niet zou slagen, maar straks wel.
Inderdaad, wat een gezeik, dacht ik eerst. Die prestatiedruk hoort erbij. Maakt ons weerbaar, zoals weerbare mensen zo mooi kunnen zeggen. Kort daarna probeerde ik me voor te stellen hoe ik naar dit fragment zou kijken als leerling van meneer van Doezum. Tussen het leren door zou ik een korte pauze nemen op Instagram, om dan plots mijn eigen docent in een TV-studio te zien, zwaar opgefokt, volledig overtuigd dat er echt geen sprake is van prestatiedruk. Ben ik nou gek, of is hij dat? Hij zal vast gelijk hebben, als docent van het jaar 2022 en 2023.
Toen ik examen deed stond ik er hartstikke goed voor. Niemand twijfelde eraan of ik het ging halen of niet. Toch ervoer ik een immense druk, om met goede cijfers te eindigen, om mijn familie en vrienden trots te maken, om niet plotseling een black-out te krijgen. De hele maand mei zat ik aan de diarree, ik sliep niet langer dan zes uur per nacht en na afloop had ik geen nagels meer over. Het hoorde er nou eenmaal bij, achttien jaar word je daarvoor klaargestoomd, het is dan maar even afzien, zoals onze ouders en grootouders ook deden. Daarna ligt de wereld aan je voeten!
Los dat er inhoudelijk iets voor te zeggen valt om de prestaties over een langere periode zwaarder te laten wegen dan één momentopname, is het ook opmerkelijk dat van Doezum die prestatiedruk niet ziet bij zijn leerlingen. Is het omdat iedereen alleen maar op zijn telefoon zit? Verveeld voor zich uit staart in de klas? Weinig energie heeft?
Mijn gok is dat van Doezum zelf ook last van prestatiedruk heeft. Waar een hoop mensen met een kantoorbaan tweemaal per week thuis werkt, tussen meetings door de was doet en al rond een uur of drie op het terras zit, staat hij waarschijnlijk vijf dagen per week voor de klas. Ook heeft hij een column voor de Leeuwarder Courant en moet ‘ie soms z’n punt maken op televisie. Het is moeilijk om te zien dat je leerlingen geen lucht meer krijgen als je dat zelf ook niet hebt.
Maar dat is niet het probleem van zijn leerlingen. Die zitten met een wereld die ze niet zelf hebben uitgekozen, op telefoons die ze niet zelf hebben uitgevonden, in een schoolsysteem dat ze niet zelf hebben opgetuigd. En als zij vragen of de regels een beetje mee mogen bewegen met de wereld waarin ze leven, zou je als docent op zijn minst moeten erkennen dat die wereld bestaat.
Fijn Pinksterweekend!
Max
